صنایع شوینده
صنایع رنگ و تینر سازی
پوشش های تبدیلی
آب و فاضلاب
مقدمه
سدیم تترا بورات چیست؟ این سوال برای بسیاری از فعالان صنایع شیمیایی، تولیدکنندگان شوینده، کارخانجات شیشه و سرامیک، واحدهای کشاورزی و حتی مراکز تحقیقاتی مطرح است. سدیم تترا بورات که با نام رایج بوراکس (Borax) و نام بینالمللی Sodium Tetraborate شناخته میشود، یکی از مهمترین ترکیبات معدنی خانواده بوراتها است که نقش کلیدی در بسیاری از فرآیندهای صنعتی ایفا میکند.
این ماده یک نمک معدنی مشتقشده از اسید بوریک است که به صورت طبیعی از کانیهای بوراتی استخراج شده و پس از فرآوری به شکل پودر یا کریستال سفید رنگ وارد بازار میشود. به دلیل خواص شیمیایی ویژه، از جمله خاصیت قلیایی ملایم، رفتار بافری و توانایی واکنش با یونهای فلزی، سدیم تترا بورات در طیف وسیعی از صنایع مورد استفاده قرار میگیرد.
در این مقاله از آیسان شیمی به صورت کامل بررسی میکنیم که سدیم تترا بورات چیست، چه خواصی دارد، در چه صنایعی استفاده میشود، تفاوت انواع آن چیست و هنگام خرید سدیم تترا بورات باید به چه نکاتی توجه کرد.
سدیم تترا بورات
معرفی شیمیایی سدیم تترا بورات (Borax)
فرمول شیمیایی رایج بوراکس به صورت زیر است:
Na₂B₄O₇·10H₂O
این فرمول مربوط به نوع دکا هیدرات است که متداولترین شکل تجاری سدیم تترا بورات محسوب میشود. وجود مولکولهای آب تبلور در ساختار آن باعث ایجاد ویژگیهای فیزیکی خاصی شده که در فرآیندهای صنعتی اهمیت زیادی دارد.
از نظر ساختاری، یون تترا بورات شامل چهار اتم بور و هفت اتم اکسیژن است که در کنار یونهای سدیم قرار گرفتهاند. این ساختار باعث میشود ماده خاصیت قلیایی ملایم داشته باشد و در آب بهخوبی حل شود.
سدیم تترا بورات
جدول مشخصات کامل سدیم تترا بورات
| ویژگی | مشخصات |
| نام شیمیایی | سدیم تترا بورات |
| نام رایج | بوراکس |
| نام انگلیسی | Sodium Tetraborate |
| فرمول مولکولی | Na₂B₄O₇·10H₂O |
| وزن مولکولی | 381.37 g/mol |
| شکل ظاهری | پودر یا کریستال سفید |
| بو | بدون بو |
| pH محلول 1٪ | حدود 9 تا 9.5 |
| حلالیت در آب | محلول |
| نقطه ذوب | 743 درجه سانتیگراد (پس از حذف آب تبلور) |
| چگالی | 1.73 گرم بر سانتیمتر مکعب |
| درصد خلوص سدیم تترا بورات صنعتی | 95 تا 99 درصد |
| درصد خلوص آزمایشگاهی | بالای 99 درصد |
| کد CAS | 1303-96-4 |
| وضعیت خطر | تحریککننده چشم و پوست |
| بستهبندی رایج | کیسه 25 کیلویی، جامبوبگ |
خواص سدیم تترا بورات
خواص سدیم تترا بورات دلیل اصلی گستردگی کاربرد آن در صنایع مختلف است. این ماده خاصیت قلیایی کنترلشده دارد و در محلول آبی محیطی با pH نسبتاً قلیایی ایجاد میکند. همین ویژگی باعث شده در تنظیم اسیدیته و کنترل شرایط شیمیایی محیطهای صنعتی استفاده شود.
یکی از مهمترین ویژگیهای آن رفتار بافری است. بوراکس میتواند در برابر تغییرات ناگهانی pH مقاومت کند و محیط را پایدار نگه دارد. این خاصیت در صنایع شیمیایی و آزمایشگاهها اهمیت بالایی دارد.
همچنین سدیم تترا بورات توانایی واکنش با یونهای کلسیم و منیزیم را دارد، به همین دلیل در نرم کردن آبهای سخت کاربرد دارد. علاوه بر این، پایداری حرارتی مناسب و نقش آن به عنوان فلاکس در کاهش دمای ذوب مواد معدنی، آن را به یک ماده ارزشمند در صنایع دمای بالا تبدیل کرده است.
کاربرد سدیم تترا بورات در صنایع مختلف
کاربرد سدیم تترا بورات بسیار گستردهتر از تصور رایج است. در ادامه، این کاربردها را به صورت تحلیلی و دقیق بررسی میکنیم.
کاربرد سدیم تترا بورات در صنعت شوینده
یکی از مهمترین بازارهای مصرف بوراکس، صنعت شوینده است. در فرمولاسیون پودرهای لباسشویی و مواد پاککننده صنعتی، بوراکس به عنوان تقویتکننده عملکرد سورفکتانتها استفاده میشود. این ماده با جذب یونهای کلسیم و منیزیم موجود در آب سخت، سختی آب را کاهش میدهد و در نتیجه عملکرد مواد شوینده را افزایش میدهد.
علاوه بر این، بوراکس نقش تثبیتکننده آنزیمها را در شویندههای آنزیمی ایفا میکند و از تخریب زودهنگام آنها جلوگیری میکند. خاصیت ضد قارچی ملایم آن نیز در جلوگیری از رشد میکروارگانیسمها در برخی فرمولاسیونها مؤثر است.
سدیم تترا بورات
کاربرد سدیم تترا بورات در صنعت شیشه و فایبرگلاس
در صنایع شیشه، بوراکس به عنوان منبع اکسید بور استفاده میشود. اکسید بور باعث کاهش دمای ذوب سیلیس میشود و در نتیجه مصرف انرژی در کورهها کاهش مییابد. همچنین وجود بور در ساختار شیشه باعث افزایش مقاومت در برابر شوک حرارتی میشود.
در تولید شیشههای بوروسیلیکات که در تجهیزات آزمایشگاهی و ظروف مقاوم به حرارت کاربرد دارند، سدیم تترا بورات نقش کلیدی دارد. در صنعت فایبرگلاس نیز از این ماده برای بهبود خواص مکانیکی و حرارتی استفاده میشود.
کاربرد سدیم تترا بورات در صنعت سرامیک و لعاب
در صنعت سرامیک، بوراکس به عنوان فلاکس عمل میکند و دمای پخت را کاهش میدهد. این موضوع باعث صرفهجویی در مصرف انرژی میشود. همچنین در لعابها باعث افزایش براقیت، بهبود چسبندگی و افزایش مقاومت سطحی میشود.
کاربرد سدیم تترا بورات در متالورژی و جوشکاری
در فرآیند ذوب فلزات، وجود اکسیدهای سطحی کیفیت فلز را کاهش میدهد. سدیم تترا بورات با تشکیل لایه محافظ و حل کردن اکسیدها، به عنوان فلاکس عمل میکند و باعث افزایش کیفیت فلز مذاب میشود. در جوشکاری نیز به بهبود اتصال فلزی کمک میکند.
کاربرد سدیم تترا بورات در کشاورزی
بور یکی از عناصر ریزمغذی ضروری برای رشد گیاهان است. کمبود بور باعث اختلال در رشد و کاهش عملکرد محصولات کشاورزی میشود. بوراکس به عنوان منبع اقتصادی عنصر بور در تولید کودهای ریزمغذی استفاده میشود. البته مصرف آن باید دقیق و کنترلشده باشد زیرا مصرف بیش از حد بور میتواند برای گیاهان مضر باشد.
کاربرد سدیم تترا بورات در صنایع نفت و حفاری
در گل حفاری، کنترل pH و پایداری سیال اهمیت زیادی دارد. سدیم تترا بورات برای تنظیم شرایط شیمیایی سیال حفاری و جلوگیری از خوردگی تجهیزات استفاده میشود.
کاربرد سدیم تترا بورات در صنایع چسب و نساجی
در تولید چسبهای نشاستهای، بوراکس باعث افزایش ویسکوزیته و بهبود خواص مکانیکی چسب میشود. در صنایع نساجی نیز در فرآیند رنگرزی برای تثبیت رنگ و تنظیم pH حمام رنگ به کار میرود.
سدیم تترا بورات دکا هیدرات و پنتا هیدرات
سدیم تترا بورات معمولاً به دو شکل دکا هیدرات و پنتا هیدرات عرضه میشود. نوع دکا هیدرات رایجترین نوع بازار است و در اغلب کاربردهای صنعتی استفاده میشود. نوع پنتا هیدرات دارای آب تبلور کمتر بوده و در برخی کاربردهای تخصصیتر استفاده میشود.
انتخاب نوع مناسب بستگی به فرآیند تولید، میزان رطوبت مجاز و درصد خلوص مورد نیاز دارد.
سدیم تترا بورات
MSDS سدیم تترا بورات و نکات ایمنی
طبق اطلاعات MSDS سدیم تترا بورات، این ماده در دسته مواد با خطر پایین تا متوسط قرار میگیرد اما تماس مستقیم طولانی با پوست یا چشم میتواند باعث تحریک شود. استنشاق گرد و غبار آن نیز توصیه نمیشود.
بنابراین هنگام کار با این ماده استفاده از دستکش، عینک ایمنی و ماسک تنفسی ضروری است. همچنین باید در محیط خشک و به دور از رطوبت نگهداری شود.
قیمت سدیم تترا بورات و راهنمای خرید
قیمت سدیم تترا بورات تحت تأثیر عواملی مانند درصد خلوص سدیم تترا بورات، نوع هیدرات، برند تولیدکننده، حجم سفارش و شرایط بازار ارز قرار دارد. هنگام خرید سدیم تترا بورات باید به آنالیز محصول، یکنواختی دانهبندی و بستهبندی مناسب توجه شود.
آیسان شیمی با تأمین مستقیم بوراکس صنعتی و آزمایشگاهی و ارائه برگه آنالیز معتبر، آماده همکاری با صنایع مختلف کشور میباشد. برای دریافت قیمت روز و مشاوره تخصصی میتوانید با کارشناسان فروش آیسان شیمی در تماس باشید.
جمعبندی نهایی
در پاسخ به این سوال که سدیم تترا بورات چیست باید گفت این ماده یکی از مهمترین ترکیبات معدنی پرکاربرد در صنایع شوینده، شیشه، سرامیک، متالورژی، کشاورزی، نفت و نساجی است. خواص شیمیایی خاص، رفتار بافری، خاصیت قلیایی ملایم و توانایی واکنش با یونهای فلزی، آن را به مادهای استراتژیک در زنجیره تأمین صنایع مختلف تبدیل کرده است.
انتخاب نوع مناسب، بررسی درصد خلوص سدیم تترا بورات و خرید از تأمینکننده معتبر، نقش مهمی در کیفیت نهایی محصول شما خواهد داشت.
